Χωρίς να έχουν συμπληρωθεί δυο εικοσιτετράωρα μετά τον βαθμό στην Πρωτεύουσα, πριν προλάβει να καταλαγιάσει ο θόρυβος της αναμέτρησης και πριν καν αλλάξει η ατζέντα της επόμενης, ο κ. Αχιλλέας Νταβέλης αποφάσισε να μιλήσει. Γιατί τώρα; Άγνωστο. Τι ήθελε να προλάβει; Επίσης άγνωστο — μα η βιασύνη, όταν έχεις εξουσία, δεν είναι ποτέ τυχαία. Γιατί η βιασύνη δεν είναι απλώς χρόνος. Είναι επιλογή πλαισίου.Και το πλαίσιο ήταν τόσο ξεκάθαρο όσο κι αν ντύθηκε με “εξομολόγηση”: δεν βγήκε στην πλατεία, δεν πήγε σε ξένο μικρόφωνο, δεν στάθηκε σε μια συνέντευξη Τύπου απέναντι σε ερωτήσεις που δεν του χρωστούν τίποτα. Διάλεξε να μιλήσει στο δικό του μέσο, στο δικό του σπίτι. Εκεί όπου το φως πέφτει όπως πρέπει να πέσει, κι όπου ακόμη και η “σκληρή” ερώτηση έχει όριο, γιατί οι τοίχοι θυμούνται ποιος πληρώνει τη σιωπή τους.Κι αυτή, πριν ακουστεί η πρώτη λέξη, ήταν ήδη η πρώτη δήλωση: ότι δεν ήρθε να δοκιμαστεί. Ήρθε να ορίσει τους όρους. Να μιλήσει, ναι — αλλά με δικό του ρυθμό, σε δικό του έδαφος, με δικούς του ανθρώπους γύρω. Κι από εκείνο ακριβώς το σημείο ξεκινά το ενδιαφέρον: όχι μόνο από αυτά που ειπώθηκαν, αλλά κι από το πώς στήθηκε η σκηνή για να ειπωθούν.
Ο κ. Νταβέλης λέει κάτι που, στην επιφάνεια, ακούγεται σαν κοινή λογική: ότι σε περιόδους αρνητικών αποτελεσμάτων, ο κόσμος πανικοβάλλεται, παρασύρεται, λέει υπερβολές. Το αναγνωρίζει, λέει δεν τον κατηγορεί. Κι αυτό —αν μείνει εκεί— είναι μια ρεαλιστική παραδοχή. Μόνο που δεν μένει εκεί. Γιατί στην ίδια ανάσα, ο λόγος γλιστρά στο πιο βαρύ: “εχθροί της ΑΕΛ”. Και όχι απλώς εχθροί. Εχθροί “εντός παιδιάς”. Δηλαδή μέσα στην ίδια την πόλη, στον ίδιο τον μικρόκοσμο, στο ίδιο το σώμα που θα έπρεπε να είναι ενιαίο. Κι εκεί αλλάζει η θερμοκρασία. Γιατί άλλο να λες “ο κόσμος πιέζει” και άλλο να λες “κάποιοι καλλιεργούν” την πίεση. Άλλο να λες “υπάρχει υπερβολή” και άλλο να λες “υπάρχει δόλος”.
Κι όταν ένας πρόεδρος επιλέγει τη λέξη “εχθρός”, επιλέγει και κάτι ακόμα: επιλέγει να ανεβάσει τη διαφωνία στο επίπεδο της πρόθεσης. Δεν συζητάς πια μόνο αν ο άλλος έχει δίκιο ή άδικο — συζητάς αν είναι “με την ομάδα” ή “εναντίον της ομάδας”. Και αυτό είναι πάντα το πιο βολικό πεδίο για όποιον έχει εξουσία, γιατί μετατρέπει τη συζήτηση από “απόφαση/αποτέλεσμα” σε “στρατόπεδα/πίστη”.
Το κάνει ακόμη πιο έντονο όταν λέει ότι αυτοί οι εχθροί είναι “λίγοι” — “στην παλάμη του ενός χεριού”. Το μοτίβο αυτό (λίγοι, συγκεκριμένοι, γνωστοί, περιθωριακοί) είναι κλασικό σε κάθε αφήγημα εξουσίας που θέλει να πετύχει δύο πράγματα ταυτόχρονα: να δείξει ότι έχει εικόνα και έλεγχο (“τους ξέρω”) και ταυτόχρονα να μειώσει το βάρος της αμφισβήτησης (“δεν είναι πολλοί”). Μόνο που εδώ υπάρχει μια αντίφαση που δεν κρύβεται εύκολα: αν είναι τόσο λίγοι και τόσο ασήμαντοι, γιατί γίνονται κεντρικό θέμα; Αν είναι “ανέκδοτοι”, γιατί χρειάζεται να τους αφιερωθεί τόσος χρόνος και τόση φόρτιση; Το ότι τους αναφέρει τόσο επίμονα, τους δίνει ακριβώς αυτό που ισχυρίζεται ότι δεν έχουν: σημασία.
Και κάπου εκεί μπαίνει το δεύτερο μεγάλο κομμάτι της ενότητας: τα “δηλητηριώδη δημοσιεύματα”, τα σενάρια “ποιος είναι ο επόμενος”, το παιχνίδι των θεωρειών — ποιος κάθεται δίπλα σε ποιον, ποιος εμφανίστηκε στη σουίτα, μήπως είναι επενδυτής, μήπως είναι “απεσταλμένος”, μήπως είναι “σεΐχης”, μήπως είναι “κάτι μεγάλο”. Ο ίδιος το αντιμετωπίζει με ειρωνεία, σαν καφενειακό ανέκδοτο. Και ναι: υπάρχει πράγματι καφενείο, υπάρχει φαντασία, υπάρχει υπερβολή. Αλλά εδώ υπάρχει το πραγματικά ενδιαφέρον: αυτά δεν γεννιούνται στο κενό. Γεννιούνται όταν υπάρχει ανασφάλεια, όταν δεν υπάρχει σταθερότητα, όταν ο κόσμος νιώθει ότι η κατάσταση κρέμεται και ψάχνει σημάδια. Δεν είναι δικαιολογία. Είναι εξήγηση. Κι αν θες να πολεμήσεις τη φαντασία, δεν αρκεί να την κοροϊδέψεις. Πρέπει να της κόψεις το καύσιμο. Το καύσιμο είναι το κενό εμπιστοσύνης.
Κι ύστερα έρχεται η κορύφωση: το περίφημο “σώσε την ομάδα και πούλα ”. Εκεί ο κ. Νταβέλης δεν μιλά απλώς αμυντικά. Μιλά επιθετικά. Το χαρακτηρίζει γελοιότητα, αθλιότητα, θράσος. Και πηγαίνει στο “φέρτε τον αγοραστή”. Εδώ, αν το δεις ψυχρά, υπάρχει μια αλήθεια: δεν είναι εύκολο να εμφανιστεί σοβαρός αγοραστής μέσα σε μια νύχτα. Υπάρχουν ευθύνες, υπάρχουν κίνδυνοι, υπάρχουν “αριβίστες” που παρουσιάζονται. Όμως, πάλι, το θέμα δεν είναι αν έχει δίκιο σε αυτό. Το θέμα είναι το μοτίβο που χτίζεται: “θέλετε να φύγω; βρείτε εσείς τον επόμενο”. Αυτό ακούγεται σαν ρεαλισμός, αλλά επικοινωνιακά λειτουργεί σαν δίλημμα: ή εγώ ή το χάος. Και τα διλήμματα, όσο “λογικά” κι αν παρουσιάζονται, πάντα δηλητηριάζουν τη σχέση με τον κόσμο, γιατί υπονοούν κάτι βαθύ: ότι η ομάδα δεν είναι κοινό πεδίο — είναι προσωπική ευθύνη που, αν δεν την αντέχεις, “θα δεις τι θα πάθεις”.
Στο ίδιο σημείο, ο κ. Νταβέλης πετάει κάτι ακόμη πιο βαρύ: ότι “οι 5–10” που έβαλαν το πανό δεν ξέρει αν ήταν “επινόηση” ή “προβοκάτσια”.Εδώ σταματάει το χαλαρό. Γιατί το πανό ήταν υπογεγραμμένο από οργανωμένους και συνοδεύτηκε από επίσημη ανακοίνωση τους, τότε η λέξη “προβοκάτσια” δεν είναι ατάκα της στιγμής. Είναι υπαινιγμός. Και ο υπαινιγμός έχει αποδέκτη.Ποιους ακριβώς χαρακτηρίζει “προβοκάτορες”;Τους οργανωμένους που το υπέγραψαν;Τους ανθρώπους που το κρέμασαν;Ή απλώς ρίχνει τη λέξη έτσι ώστε να “πιάσει” στον αέρα, να θολώσει την πράξη και να την κάνει να μοιάζει ύποπτη, ακόμη κι αν δεν τη μπορεί να την αρνηθεί;Γιατί αυτό κάνει η λέξη “προβοκάτσια”: δεν αποδεικνύει τίποτα, αλλά αμφισβητεί τα πάντα. Είναι το τέλειο εργαλείο για να μην συγκρουστείς ανοιχτά με έναν κόσμο που τον χρειάζεσαι δίπλα σου, αλλά ταυτόχρονα να του κόψεις το κύρος όταν σε στριμώχνει.Κι εδώ υπάρχει μια αντίφαση που δεν γίνεται να την καταπιεί κανείς εύκολα: από τη μια ο λαός είναι “η ψυχή της ομάδας”, από την άλλη, όταν η ψυχή μιλάει δυνατά, κάποιο κομμάτι της βαφτίζεται ύποπτο. Και το “κομμάτι” αυτό, αν είναι οι οργανωμένοι, δεν είναι 5–10. Είναι συλλογικότητα. Είναι θέση.
Κι ακριβώς εκεί, μέσα στην ένταση αυτής της άμυνας, λέει και το πιο ανθρώπινο, το πιο καθαρό, το πιο αποκαλυπτικό: ότι υπάρχει κόπωση. Ότι υπάρχει ψυχική φθορά “απερίγραπτη”. Ότι θέλει είτε “συμπαίκτη” είτε “αντικαταστάτη”. Και εδώ δεν υπάρχει λόγος να προσποιηθούμε: αυτή η φράση είναι η πιο ειλικρινής της ενότητας. Γιατί επιτέλους ακούς κάτι που δεν είναι τακτική, δεν είναι άμυνα, δεν είναι “εχθροί”. Είναι ανθρώπινο: “κουράστηκα”.
Αλλά η ειλικρίνεια δεν σημαίνει και σωστό timing. Το να λες δημόσια “θέλω να φύγω χθες” και στην επόμενη πρόταση να λες “αλλά βλέπω ένα ματς και μου γυρίζει το μυαλό ανάποδα” φανερώνει κάτι άλλο: ταλαντευόμενη εξουσία. Τη μία πατάς στο συναίσθημα, την άλλη στη λογική, την άλλη ξανά στο συναίσθημα. Κι αυτό, σε μια ομάδα που ψάχνει σταθερότητα, δεν είναι απλώς ανθρώπινο. Είναι μήνυμα. Είναι μήνυμα προς τα αποδυτήρια, προς το περιβάλλον, προς τον κόσμο: “δεν είμαι σίγουρος πού στέκομαι”. Κι όταν ο επικεφαλής δεν είναι σίγουρος, το σύστημα μυρίζει αίμα. Μυρίζει κενό. Μυρίζει ευκαιρία.
Μετά έρχεται το κομμάτι της “πόρτας”: ότι η πόρτα είναι ανοιχτή, ότι πρέπει να είναι έτοιμοι για όλα τα σενάρια, ότι ένα τέτοιο εγχείρημα δύσκολα θα το πάρει “εντόπιος”, ότι ο μέσος επιχειρηματίας βλέποντας τις “δύσκολες στιγμές” τώρα το σκέφτεται εκατό φορές. Αυτό είναι μια παραδοχή που θα μπορούσε να ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση για το πόσο τοξικό είναι το περιβάλλον γύρω από μια ΠΑΕ, πόσο δύσκολο είναι να υπάρξει διάδοχη κατάσταση, πόσο πρέπει να προστατεύσεις την ομάδα από “λάθος χέρια”. Μόνο που δεν γίνεται έτσι. Γιατί το λέει μέσα στο ίδιο πακέτο όπου έχει ήδη χωρίσει τον κόσμο σε “ψυχή” και “παρασυρμένο κύμα” και “εχθρούς εντός”. Άρα η “πόρτα” δεν μοιάζει με θεσμικό σχέδιο. Μοιάζει με προειδοποίηση. Κι οι προειδοποιήσεις, ακόμη κι όταν έχουν βάση, πάντα αφήνουν πίσω τους αβεβαιότητα.
Και μετά: “τρεις εβδομάδες”. “Κουβέντα τριών εβδομάδων”. “Θα μας χτυπήσουν την πόρτα”. “Η ΑΕΛ είναι στο μικροσκόπιο”. Εδώ ο λόγος γίνεται σχεδόν μαντικός: δεν ξέρω ονόματα, ξέρω νοοτροπίες. Αυτό είναι επικίνδυνο. Γιατί όταν λες ότι δεν ξέρεις ονόματα αλλά ξέρεις νοοτροπίες, ουσιαστικά ζητάς πίστωση χρόνου με αόρατα δεδομένα. Ζητάς να σε εμπιστευτούν όχι επειδή υπάρχει κάτι χειροπιαστό, αλλά επειδή “ξέρεις”. Και η εμπιστοσύνη του κόσμου δεν δουλεύει έτσι πια. Δεν είναι 2013. Ο κόσμος θέλει καθαρότητα: ή υπάρχει διαδικασία ή δεν υπάρχει. Ή υπάρχει σχέδιο ή δεν υπάρχει. Η αίσθηση του “κάτι παίζει, αλλά δεν μπορώ να πω” μόνο φουσκώνει τη φαντασία που πριν κορόιδευες.
Και στο τέλος αυτής της ενότητας, υπάρχει κι άλλο ένα λεπτό αλλά κρίσιμο μοτίβο: ο “εσωτερικός αντίπαλος” δεν είναι μόνο οι λίγοι “εχθροί”. Είναι και οι “2–3 εντόπιοι” που “θα ήθελαν να πέσει η ομάδα για να την πάρουν”. Εδώ ακουμπάς σε κάτι που στην πόλη ψιθυρίζεται από κάποιους. Μόνο που όταν το λες εσύ δημόσια, το ψιθύρισμα γίνεται επίσημο. Γίνεται δήλωση. Και μια δήλωση τέτοιου τύπου δεν λειτουργεί απλώς ως καταγγελία. Λειτουργεί ως σήμα: “εγώ είμαι το ανάχωμα”. Ξαναγυρνάμε στο δίλημμα: ή εγώ ή οι χειρότεροι. Είναι ένα επιχείρημα που πολιτικά είναι αποτελεσματικό, αλλά διοικητικά δηλητηριώδες, γιατί δεν φτιάχνει ώριμη σχέση με τον κόσμο. Φτιάχνει σχέση φόβου.
Η ουσία λοιπόν αυτού του κομματιού δεν είναι αν ο κ. Νταβέλης έχει δίκιο για τα πανό, για τα site, για τους “λίγους”, για τους επίδοξους “σωτήρες”. Η ουσία είναι ότι επιλέγει να τα βάλει όλα αυτά στο ίδιο κάδρο και να μιλήσει με τρόπο που δείχνει κάτι πολύ συγκεκριμένο: ότι βλέπει την κρίση πρώτα ως μάχη αφήγησης και μετά ως μάχη αποτελέσματος.
Και εδώ είναι το πιο σκληρό συμπέρασμα: όταν η διοίκηση μπαίνει σε μάχη αφήγησης, πάντα υπάρχει κίνδυνος να ξεχάσει τον μόνο κριτή που δεν νικιέται με λόγια. Τον χρόνο. Ο χρόνος δεν πείθεται από “εχθρούς”. Δεν πείθεται από “δηλητήριο”. Δεν πείθεται από “σενάρια”. Ο χρόνος πείθεται μόνο από σταθερότητα, από καθαρές αποφάσεις, από οργανωμένο σχέδιο και από αποτελέσματα που δεν χρειάζονται εξηγήσεις για να σταθούν.
Κι αν κάτι έδειξε αυτή η ενότητα της συνέντευξης, είναι ότι —πίσω από την προσπάθεια να εμφανιστεί ψύχραιμος— ο Νταβέλης μίλησε σαν άνθρωπος που νιώθει ότι πιέζεται από παντού. Και όταν ο επικεφαλής νιώθει ότι πιέζεται από παντού, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να αρχίσει να βλέπει παντού “εχθρούς”. Ακόμη κι εκεί που υπάρχουν απλώς… απαιτήσεις.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο κόσμος θυμώνει. Ο κόσμος θα θυμώνει. Το πρόβλημα είναι όταν η διοίκηση, αντί να διαβάσει τον θυμό ως σήμα για να χτίσει θεσμική εμπιστοσύνη, επιλέγει να τον διαβάσει ως πεδίο όπου κινούνται “λίγοι” με “ιδιοτέλεια”.
Γιατί τότε, το γήπεδο δεν γίνεται σύμμαχος που σε τραβά μπροστά. Γίνεται σκηνή που πρέπει να “διαχειριστείς”. Και όποιος μπαίνει στη λογική της διαχείρισης της εξέδρας, αργά ή γρήγορα θα το πληρώσει: όχι επειδή ο κόσμος είναι άδικος, αλλά επειδή ο κόσμος καταλαβαίνει πότε τον σέβεσαι και πότε προσπαθείς να τον βάλεις σε καλούπι.
Κι αυτό, όσο κι αν μοιάζει λεπτομέρεια, είναι το μεγαλύτερο στοίχημα της επόμενης μέρας: όχι να κερδίσεις μια κουβέντα. Να κερδίσεις ξανά τη σχέση. Και η σχέση δεν κερδίζεται με δίλημμα “ή εγώ ή το χάος”. Κερδίζεται με κάτι πιο δύσκολο: να αντέχεις την κριτική χωρίς να την βαφτίζεις εχθρότητα και να βάζεις τάξη χωρίς να χρειάζεσαι μόνιμα άλλοθι.
Μιχάλης Μπατζιόλας
