Μετά το τέλος της 13ης αγωνιστικής του πρωταθλήματος, σε μια περίοδο όπου η βαθμολογία είχε αρχίσει να σχηματίζει σαφή εικόνα για το πού μπορεί να κινηθεί η σεζόν, ζητήσαμε από τεχνητή νοημοσύνη να κάνει μια συνολική πρόβλεψη για την εξέλιξη του πρωταθλήματος μέχρι το τέλος της κανονικής διάρκειας, αλλά και για τη διαμόρφωση των play off και των play out.
Η λογική πίσω από αυτή την κίνηση ήταν απλή. Ο στόχος δεν ήταν να «μαντέψουμε» αποτελέσματα. Σε μια εποχή όπου το ποδόσφαιρο αναλύεται όλο και περισσότερο μέσα από δεδομένα, στατιστικά μοντέλα και αλγοριθμικές εκτιμήσεις, είχε ενδιαφέρον να δούμε πώς “διαβάζει” ένας τέτοιος μηχανισμός την πραγματικότητα ενός πρωταθλήματος όπως το ελληνικό. Ένα πρωτάθλημα όπου πολλές φορές η φόρμα, η ψυχολογία και η πίεση παίζουν εξίσου μεγάλο ρόλο με τους αριθμούς.
Και κάπου εκεί άρχισε το πραγματικό ενδιαφέρον.
Η γενική εικόνα – Τι προέβλεπε το μοντέλο
Με βάση τα δεδομένα μέχρι τότε, η εκτίμηση για τη βαθμολογία γύρω από την 19η αγωνιστική έδινε την εξής εικόνα:
Πρόβλεψη βαθμολογίας (μετά την 19η αγωνιστική)
- Ολυμπιακός — 47
- ΑΕΚ — 45
- ΠΑΟΚ — 43
- Παναθηναϊκός — 34
- Βόλος — 30
- Λεβαδειακός — 29
- Άρης — 24
- Κηφισιά — 22
- Παναιτωλικός — 20
- Αστέρας — 19
- Ατρόμητος — 18
- ΟΦΗ — 18
- ΑΕΛ — 14
- Πανσερραϊκός — 9
Η εικόνα ήταν ξεκάθαρη:
Ένα πρωτάθλημα με τριάδα τίτλου, μια σταθερή μεσαία ζώνη και μια ουρά που θα πάλευε για την επιβίωση.
Και τι έδειξε το γήπεδο
Μετά την ολοκλήρωση της 19ης αγωνιστικής, η πραγματικότητα διαμορφώθηκε διαφορετικά:
Πραγματική βαθμολογία (μετά την 19η αγωνιστική)
- ΑΕΚ — 45
- ΠΑΟΚ — 44
- Ολυμπιακός — 43
- Λεβαδειακός — 38
- Παναθηναϊκός — 29
- Άρης — 25
- Βόλος — 25
- ΟΦΗ — 21
- Κηφισιά — 19
- ΑΕΛ — 19
- Ατρόμητος — 17
- Παναιτωλικός — 15
- Αστέρας — 13
- Πανσερραϊκός — 8
Και εδώ φάνηκε η πρώτη μεγάλη διαφοροποίηση. Η κορυφή έμεινε κλειστή. Η μεσαία ζώνη άλλαξε ισορροπίες. Και η ουρά… δεν ακολούθησε το σενάριο.
Εκεί που η ανάλυση σταμάτησε και μίλησε το γήπεδο
Από τη στιγμή που αποτυπώθηκε η πραγματική εικόνα της βαθμολογίας, έγινε ξεκάθαρο ότι το πρωτάθλημα δεν είχε ακολουθήσει την ευθεία γραμμή που προέβλεπαν τα μοντέλα. Κάποια πράγματα επιβεβαιώθηκαν, άλλα όμως άλλαξαν ριζικά πορεία. Και μέσα σε αυτή τη διαφοροποίηση, υπήρξε μια περίπτωση που αξίζει να εξεταστεί ξεχωριστά, όχι μόνο αγωνιστικά αλλά και ως ποδοσφαιρικό φαινόμενο. Η περίπτωση της ΑΕΛ.
Η αρχική εκτίμηση την παρουσίαζε ως ομάδα που θα κινηθεί μέσα σε ένα στενό πλαίσιο αποτελεσμάτων. Ως μια ομάδα που θα παλεύει, θα παίρνει κάποια αποτελέσματα εντός έδρας, θα δυσκολεύεται εκτός και θα κινείται γύρω από χαμηλά σκορ και ισορροπημένα παιχνίδια. Ήταν η κλασική στατιστική ανάγνωση μιας ομάδας που βρίσκεται χαμηλά στη βαθμολογία. Μια ανάγνωση που βασίζεται σε μέσους όρους, σε παραγωγικότητα γκολ, σε ιστορική συμπεριφορά ομάδων σε παρόμοιες θέσεις και σε πιθανότητες αποτελεσμάτων. Με απλά λόγια, το μοντέλο έβλεπε μια ομάδα που θα παλέψει, αλλά δύσκολα θα ξεφύγει από το «αναμενόμενο».
Και εκεί ακριβώς εμφανίζεται η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη θεωρία και στο ποδόσφαιρο. Γιατί το ποδόσφαιρο δεν είναι μόνο αριθμοί. Δεν είναι μόνο γραφήματα. Δεν είναι μόνο πιθανολογικές καμπύλες. Είναι συνθήκες. Είναι ψυχολογία. Είναι πίεση. Είναι ανάγκη. Είναι η στιγμή που μια ομάδα αντιλαμβάνεται ότι αν δεν αλλάξει η ίδια τη μοίρα της, δεν θα το κάνει κανείς για αυτήν.
Η ΑΕΛ σε αυτό το σημείο της σεζόν άρχισε να δείχνει ακριβώς αυτό. Δεν έπαιξε σαν ομάδα που προσπαθεί απλά να μείνει «μέσα» στα παιχνίδια. Δεν έπαιξε σαν ομάδα που προσπαθεί να διαχειριστεί το ρίσκο. Έπαιξε σαν ομάδα που ήθελε να επιβάλει ρυθμό, να πάρει αποτέλεσμα, να αλλάξει την εικόνα που είχε δημιουργηθεί γύρω της. Και αυτό είναι κάτι που κανένα μοντέλο δεν μπορεί να υπολογίσει. Γιατί δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί το πότε μια ομάδα θα αποφασίσει να παίξει με ένστικτο επιβίωσης. Δεν μπορεί να μπει σε εξίσωση το πότε μια ομάδα θα συσπειρωθεί γύρω από ένα στόχο και θα παίξει πάνω από τα θεωρητικά της όρια.
Στα παιχνίδια που ακολούθησαν, η εικόνα αυτή έγινε ξεκάθαρη. Δεν ήταν μόνο τα αποτελέσματα. Ήταν ο τρόπος που ήρθαν. Ήταν η αίσθηση ότι η ομάδα μπήκε στο γήπεδο για να διεκδικήσει και όχι για να περιμένει. Ήταν η διαχείριση στιγμών μέσα στα παιχνίδια. Ήταν η ψυχραιμία σε κρίσιμα σημεία. Ήταν η αντίδραση όταν το ματς πήγαινε να στραβώσει. Και αυτά είναι στοιχεία που δεν αποτυπώνονται εύκολα σε αριθμούς, αλλά καθορίζουν πρωταθλήματα, παραμονές και ιστορίες ομάδων.
Ιστορικά, άλλωστε, η ΑΕΛ δεν ήταν ποτέ ομάδα που ακολουθούσε προβλέψιμες πορείες. Είναι μια ομάδα που πολλές φορές μεγαλώνει μέσα από δυσκολίες. Που όταν πιέζεται, βρίσκει χαρακτήρα. Που όταν θεωρείται αουτσάιντερ, λειτουργεί με μεγαλύτερη ένταση και μεγαλύτερη συγκέντρωση. Και αυτό το στοιχείο φάνηκε ξανά. Φάνηκε στον τρόπο που διαχειρίστηκε παιχνίδια που θεωρητικά ήταν οριακά. Φάνηκε στην ψυχολογία με την οποία μπήκε σε δύσκολες έδρες. Φάνηκε στο γεγονός ότι δεν έπαιξε με φόβο, αλλά με στόχο.
Σε όλη αυτή την εικόνα υπάρχει και μια σημαντική παράμετρος που τότε δεν μπορούσε να αποτυπωθεί σε κανένα μοντέλο. Η παρουσία του Σάββα Παντελίδη στον πάγκο της ομάδας.
Τη στιγμή που έγινε η πρόβλεψη, η ΑΕΛ είχε μόλις δώσει το πρώτο παιχνίδι με τον νέο προπονητή, στην 13η αγωνιστική. Για οποιοδήποτε σύστημα ανάλυσης δεδομένων, ένα δείγμα ενός αγώνα δεν είναι αρκετό για να αλλάξει τάσεις, συμπεριφορές ή στατιστικά μοτίβα. Για το ποδόσφαιρο όμως, πολλές φορές αρκεί.
Η αλλαγή νοοτροπίας, η αγωνιστική πειθαρχία, η διαχείριση των παιχνιδιών και κυρίως η ψυχολογική προσέγγιση της ομάδας είναι στοιχεία που δεν μπορούν να μπουν σε μαθηματικό τύπο. Και στην περίπτωση της ΑΕΛ, φάνηκε ξεκάθαρα ότι η παρουσία του Σάββα Παντελίδη λειτούργησε ως σημείο καμπής. Κάτι που δεν μπορούσε να αποτυπωθεί σε δεδομένα εκείνη τη χρονική στιγμή, αλλά αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στο γήπεδο τις αγωνιστικές που ακολούθησαν.
Το σύγχρονο ποδόσφαιρο ίσως συνεχίσει να πηγαίνει προς όλο και μεγαλύτερη ανάλυση δεδομένων. Θα συνεχίσει να γεμίζει dashboards, metrics, predictive models και πιθανολογικές εκτιμήσεις. Αλλά θα υπάρχει πάντα ένα κομμάτι που δεν θα μπορεί να προβλεφθεί. Το πότε μια ομάδα θα αρνηθεί να παίξει τον ρόλο που της έχουν δώσει. Το πότε μια ομάδα θα αποφασίσει ότι δεν θα είναι μέρος μιας στατιστικής πρόβλεψης, αλλά μέρος μιας πραγματικής ποδοσφαιρικής ιστορίας.
Και σε αυτό το σημείο της σεζόν, η ΑΕΛ δεν ήταν απλά μια ομάδα που πήρε βαθμούς. Ήταν μια ομάδα που άλλαξε την αφήγησή της. Που αρνήθηκε να μείνει μέσα στα όρια που της έδιναν οι αριθμοί. Που έπαιξε ποδόσφαιρο με όρους γηπέδου και όχι με όρους μοντέλου. Και όσο το ποδόσφαιρο συνεχίζει να παίζεται από ανθρώπους, με ένστικτο, με πίεση, με ανάγκη και με συναίσθημα, θα υπάρχουν πάντα στιγμές που θα διαψεύδουν κάθε τεχνητή πρόβλεψη.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι αλγόριθμοι μπορούν να υπολογίζουν πιθανότητες. Οι ομάδες όμως γράφουν ιστορία. Και κάποιες ομάδες, όταν φτάνει η στιγμή, επιλέγουν να μην γίνουν ποτέ απλώς ένα ποσοστό.
Και η αλήθεια είναι ότι η ιστορία δεν σταματά εδώ. Στα χέρια μας υπάρχει ήδη η συνολική εκτίμηση για το πώς προβλέπεται να εξελιχθεί το πρωτάθλημα μέχρι το τέλος της κανονικής διάρκειας, αλλά και για το τι μπορεί να ακολουθήσει σε play off και play out.
Το αν η πραγματικότητα θα επιβεβαιώσει την πρόβλεψη — ή αν, όπως μέχρι τώρα, η ΑΕΛ θα συνεχίσει να διαψεύδει τα μοντέλα και τη «λογική» — είναι κάτι που θα το δείξει μόνο το γήπεδο.
Γιατί μέχρι τώρα, η θεωρία έβλεπε σενάρια.
Η ΑΕΛ όμως έγραφε αποτελέσματα.
Μιχάλης Μπατζιόλας
